تعریف رهبری مبادله ای

 

۲-۳-۳-۱- جایزه­های مشروط

این رهبران رابطه خود با زیر دستانشون رو به صورت یه سری از قرارداده ها، معاملات، یا یه موازنه خدمت/جایزه می­بینن. این مدیران استانداردهای کار رو تعیین می­ کنن، به روشنی این استانداردها رو واسه زیردستانشان توضیح میدن و این آگاهی رو به زیردستان میدن که اگه کارکرد اونا خوب باشه، چه پاداشی دریافت می کنن. مدیرانی که این سبک رهبری رو در پییش می گیرند، عموماً یه قرارداد شفاهی یا کتبی با زیر دست خود منعقد می کنن تا زیردست به درستی بدونه که از اون چه انتظاراتی می رود و برآورده شدن یا نشدن انتظارات چه عواقبی داره. در این حالت به زیردستان قول جایزه در برابر کارکرد مثبت و یا تنبیه در برابر کارکرد منفی داده می شه(بارک و کالینز[۲]، ۲۰۰۱).

 

۲-۳-۳-۲- مدیریت بر مبنای استثناء

این رهبران رابطه خود با زیردستانشان رو به صورت یه سری از قرارداده ها، معاملات، یا موازنه خدمت/جایزه می بینن. اما فرقی که باحالت قبل مشاهده می شه اینه که اینا معمولاً از قدرت جایزه/تنبیه زیردستان که براساس اختیارات سازمانی خود به دست می بیارن استفاده می کنن. این مدیران براساس رتبه خود در ساختار سازمانی، اعمال قدرت می کنن. یعنی تمرکز این مدیران بر تشخیص خطا و تادیب کردن زیردستان به خاطر کارکرد نامطلوبه(بارک و کالینز، ۲۰۰۱).

۲-۳-۴- رویکردهای رهبری

رهبری، فرایندیه که با اون، یه فرد بر گروهی از افراد اثر میذاره تا به یه هدف مشترک برسن(نوردهوس[۳]، ۲۰۰۱). گرین و همکاران رهیافتهای رهبری رو در، هفت طبقه قرار میدن: صفات مشخصه، سبکی، وضعیتی، اقتضایی، راه هدف، تحولی و مبادله رهبر- پیرو. راه و روش صفات مشخصه بر خصوصیات مشخصه های رهبران توجه داره نه بر فرآیندی که بدون روش، رهبری صورت میگیره. از جمله خصوصیاتی که واسه رهبران در نظر می گیرن عبارت ان از: هوش، اعتماد به نفس، اراده، صداقت و اجتماعی بودن. راه و روش سبکی، چارچوبی رو واسه آزمایش رهبری به شکل وظیفه و رابطه ارائه می کنه(گرین[۴] و همکاران، ۲۰۰۶).

اعتماد به نفس

 

۲-۳-۵- نظریه رد و بدل کردن رهبر  پیرو[۵]

نظریه رد و بدل کردن رهبر  عضو طی سه دهه گذشته موضوع تحقیق بوده. این نظریه در اول به وسیله دانسرو، گرائن، هاگا و کاشمن توصیف شد. چندین بار هم بازنگری شد و مورد علاقه پژوهشگرانی قرار گرفت که در مورد پروسه رهبری مطالعه می کردن . این نظریه روابط مفروض بین پروسه ها و یافته های رهبری رو مورد مطالعه قرار میده. طبق نظریه گرائن همکارانش مدل LMX از بقیه نظریه های رهبری با دقیق شدن و فوکوس کردن بر روابط زوجی بین یه رهبر و یه عضو جدا شده. این مدل جانشین سبک رهبری متوسط شد. بر اساس گفته نورت هاوس(به نقل از دیون ۲۰۰۰) در سبک رهبری متوسط محققان رهبری رو به عنوان روشی که رهبران با زیردستان خود به یه شکل برخورد می کردن، در نظر می گرفتن. طبق این فرض رهبران با زیردستان خود به یه روش جمعی به عنوان یه گروه رفتار می کردن و یه سبک رهبری متوسط رو با اونا به کار می گرفتن. نظریه LMX این فرضیه رو به رقابت کشید و توجه محققان رو به طرف تفاوتای موجود بین رهبر و هر کدوم از کارکنان زیر دست جلب کرد. برخلاف نظریه های سنتی که در جستجوی بیان، رهبری به عنوان کارکرد خصوصیات شخصی رهبر بودن،  LMX در قبول رابطه زوجی به عنوان سطحی از تحلیل استثنایی و خاص هستش(آقایی، ۱۳۸۶).

این راه و روش اول تئوری روابط دوتایی زوجی عمودی نامیده شد که امروزه از اون به تئوری مبادله رهبر- پیرو نام می برن. تئوریسینا مبنای تئوری مبادله رهبر- پیرو رو تئوری نقش و تئوری مبادله اجتماعی دونستن(هریس[۶]، ۲۰۰۶).

مبادله رهبر- پیرو رابطه منحصر به فرد سرپرست با هر کدوم از کارکنانش براساس یه رابطه با کیفیت و تعهد دو جانبه بین سرپرست و کارکنانه(ولمر و همکاران[۷]، ۲۰۱۱).

مرکز توجه تئوری مبادله رهبر- پیرو بر روابط اجتماعی بین رهبر و پیروان قرار داره. طبق تئوری مبادله رهبر- پیرو، رهبران و پیروان روابط زوجی رو پیشرفت میدن که رهبران به طور متفاوتی با افراد رفتار می کنن که منتهی به شکلگیری دو گروه از پیروان- گروه خودمونی و گروه غیر خودمونی- می شه. گروهی که مطلوب رهبره رو گروه خودمونی می گن، اعضای این گروه مورد توجه بیشتر رهبر قرار گرفته و سهم بیشتری از منابع رو دریافت می کنن. درمقابل این مزیتها، رهبران از اعضای این گروه انتظار انجام وظایفی بالاتر از بخش توضیح شغل رسمی رو دارن(هریس، ۲۰۰۶). یافته های پژوهشها نشون میده که اعضای گروه خودمونی کارکرد بالاتر، رضایت بیشتر و جابه جایی کمتری دارن. برعکس آدمایی که عضو گروه غیرخودمانی هستن مطلوب رهبر نیستن و منابع کم ارزشتری رو به (کاسترو[۸]، ۲۰۰۴). پژوهشها نشون میده که تو یه سازمان روابط با کیفیت بالا(گروه خودمونی) کمتر از روابط با کیفیت پایین(گروه غیرخودمانی) است(یو[۹] و همکاران، ۲۰۰۴).

براساس نظریه رد و بدل کردن رهبر -عضو، مدیران با در نظر گرفتن نوع رابطه که با زیردستان خود بر قرار می کنن، سبکای مختلفی از رهبری رو به کار می گیرن و انتظارات خود از زیردستانشان رو از راه تکالیف کاری که رو دوش اونا قرار میدن، برآورده می کنن. اندازه تابعیت و کیفیت کارکرد زیردستان از این وظایف، ماهییت رابطه رهبر – عضو رو نشون میده. یعنی، ممکنه وجود این رابطه کم کم عوض شه. ممکنه بعضی کارکنانی که در گذشته در انجام دادن وظایف موفقیت آمیز عمل کردن، وظایف جدید چالشی تری رو مسئول شن. هم اینکه، براساس رد و بدل کردن اجتماعی احتمال بر قراری یه رابطه دوستانه هم بین اونا هست(دکونینک و پاپاندروپولوس[۱۰]، ۲۰۰۸).

مبادله رهبر پیرو ریشه در نظریه نقش و رد و بدل کردن اجتماعی داره(دالبون[۱۱] و همکاران، ۲۰۱۲). نظریه نقش، سهم زیادی در درک نقش رهبران و پیروان داره. نظریه نقش، انتظارات یه سرپرست و میزانی که پیرو این انتظارات رو برآورده می سازه، زمینه ارتباطی پروسه مبادله رو تشکیل میده(کانگ[۱۲] و همکاران، ۲۰۰۶). براین پایه، گرین و اسکاندورا یه مدل سه مرحله ای از پیشرفت LMX  معرفی کردن: نقش پذیری، نقش سازی و روزمره کردن نقش(اسکاندورا[۱۳] و همکاران، ۲۰۰۸).

مرکز توجه نظریه مبادله رهبر پیرو بر روابط اجتماعی بین رهبر و پیروان قرار داره(حسینی و همکاران، ۱۳۸۹). نظریه مبادله رهبر- پیرو به خاطر توضیح پیشرفت روابط زوجی و ارتباطات بین پروسه ها و یافته های رهبری از رد و بدل کردن اجتماعی گرفته می شه(الیس[۱۴] و همکاران، ۲۰۰۷).

 

۲-۳-۵-۱- ابعاد سبک رهبری مبادله رهبر- پیرو

لیدن و ماسلین چهار بعد واسه مبادله رهبر پیرو پیشنهاد کردن که عبارت ان از: همکاری و مساعدت(مثلا: اجرای کار در اون طرف چیزی که در توضیح شغلی بیان شده)، احساسات(مانند دوستی و علاقه)، وفاداری(مانند وفاداری و تعهد دوطرفه) و احترام حرفه ای(مانند احترام به تواناییای حرفه ای). در جدول زیر تعاریف هر کدوم از این ابعاد به صورت خلاصه آمده(سید جوادین و همکاران، ۱۳۸۹):

 

( جدول ۲-۲)  : ابعاد سبک رهبری مبادله رهبر – پیرو در دیدگاه لیدن و ماسلین(۱۹۹۸)

 

۲-۳-۵-۲- کیفیت رابطه رهبر- پیرو

کیفیت رابطه رهبر- پیرو بر سه فرض ریشه ای استواره:

اول: نگاه رهبر به نوع آدم چیجوریه. اون رو ذاتا تنبل و غیر قابل اعتماد می دونه(تئوری X) و یا باور به خلاقیت و خود کنترلی آدم داره که می تونه با انگیزه شایسته به شکوفایی برسه )تئوری .(Y

خلاقیت

 

دوم: منشاء قدرت یا اختیار خود رو به وجود اومده توسط مقامی می دونه که در اون قرار گرفته یا به معنی تفویضی از گروهی می دونه که بر اونا رهبری می کنه.

سوم: هدفیه که از اعمال رهبری داره، اولویت اول اون سازمان و تحقق هدفای سازمانیه یا پیروان، خود باوری و بلوغ اجتماعی اونا، اولویت اول اون رو تعیین می کنن(دلخوش، ۱۳۹۱).

 

۲-۳-۶- نظریه های رهبر- پیرو

قدمت اندیشه ها و نگرشای مربوط به رابطه رهبر- پیرو به موازات ظهور زندگی اجتماعی و ناچار نظریه های رهبریه، انسجام این اندیشه ها رو میشه مخصوصا در سالای پایانی قرن بیستم به شکل سه جریان کلی نظری دید:

۱- نظریه اقتضایی رابطه رهبر- پیرو

۲-  نظریه تبادلی رابطه رهبر- پیرو

۳-  نظریه خدمتگزاری رابطه رهبر- پیرو

[۱] Yaghoobi & moghaddami

[۲] Burke & Collins

[۳] Northouse

[۴] Green

[۵] LMX

[۶] Harris

[۷] Volmer

[۸] Castro

[۹] Yu

[۱۰] De Coninck & Papandropoulous

[۱۱] Dulebohn

[۱۲] Kang

[۱۳] Scandura

[۱۴] Ilies