تشبیه در شرفنامه نظامی گنجوی93- قسمت 12

تشبیه در شرفنامه نظامی گنجوی93- قسمت 12

3-2-9 تشبیه به اعتبار مفرد و مرکب بودن طرفین
این نوع تشبیه چهار حالت دارد . که در زیر توضیح داده شده است.
3-2-9-1 مفرد بودن طرفین تشبیه
مفرد ، به مشبه یا مشبه بهی گفته می­ شود که از یک صورت ذهنی تشکیل شده باشد و بردو قسم است : مفرد مجردو مفرد مقید .
«مفرد مجرد به صورت ذهنی می­گویند که تنها یک کلمه باشد . مفرد مقید به مفردی می­گویند که به همراه آن یک کلمه ، صفتی یا مضافه الیهی یا قیدی دیگر باشد اما در هر حال یک تصویر به ذهن متبادر می­ شود . » (علوی مقدم ، 1389: 101- 102)
مشبه مفرد مجرد به مشبه به مفرد مجرد :
1-رخی چون گل و بر گل آورده خوی به من داد جامی پر از شیر ومی (4/78)
در بیت فوق رخ ( مشبه ) به گل ( مشبه به ) مانند شده که هر دو طرف تشبیه مفرد مجرد
می باشد.
2-چو سوسن سر از بندگی تافته نم از چشمه زندگی یافته ( 3/51)
شاعر در بیت فوق خودش ( مشبه ) را به سوسن ( مشبه به ) مانند کرده که هم نظامی هم سوسن هر دو مفرد مجرد می باشند.
3-تو نیز آن به ، ای پیک علوی نژاد که گرد جهان بر نگردی چو باد (7/53)
در بیت فوق شاعر پیک (مشبه ) را به باد (مشبه به ) مانند کرده که هر دو طرف تشبیه مفرد مجرد هستند
4-همان رنگیان چیره دستی کنند چو پیلیان آشفته مستی کنند (4/105)
شاعر در بیت فوق زنگیان( مشبه)را به پیلان (مشبه به )مانند کرده که هر دو طرف تشبیه مفرد مجرد می­باشد.
5- سیاهان که ماران مردم زنند نه ماران همانا که اهریمنند (11/105)
در بیت بالا سیاهان (مشبه ) را به ماران (مشبه به ) مانند کرده که این بیت هم یک مشبه مفرد و یک مشبه به مفرد دارد.
6-اگر رومی اندیشد از جنگ زنک عجب نیست کاین ماهی است آن نهنگ (12/105)
در بیت فوق شاعر رومی (مشبه ) را به ماهی ( مشبه به ) به لحاظ کوچکی و ضعف بودن مانند کرده و زنگی ( مشبه ) را به لحاظ بزرگی و قدرتمند بودن (وجه شبه ) به (نهنگ ) مانند کرده که در هر دو تشبیه مشبه ها مفرد مجرد و مشبه به ها مفرد مجرد می باشند.
سایر نمونه ها :
1-شه از هم درید آن خورش را به زور
2-به قلب اندر اسکندر فیلقوس
3-مژه چون سنان چشم ها چون عقیق
4-حبش بر یمن بربری بر یسار
5-کمان کج ابرو به مژگان تیر
6-تذروان رومی و زاغان زنگ
7-سیاهان چوشب، رومیان چون چراغ
8-نشست از بر باره­ی کوه فش
9-بر آسود یک هفته بر جای جنگ
چو شیری که او بر درد چرم گور (14/107)
جناحی بر آراسته چون عروس (7/110)
ز خرطوم تا دم در آهن غریق(10/110)
به قلب اندرون زنگی دیو سار (5/119)
ز PESTAN(به خاطر محدودیت سایت در درج بعضی کلمات ، این کلمه به صورت فینگیلیش درج شده ولی در فایل اصلی پایان نامه کلمه به صورت فارسی نوشته شده است) جوش برآورده شیر (6/120)
شده سینه­ی باز ، یعنی دو رنگ (3/125)
کم و بیش چون زاغ و چون چشم زاغ (4/125)
به دیدن همایون ، به رفتار خوش (1/127)
به یاقوت می رنگ داد آذرنگ (1/135)
مشبه مفرد مجردو مشبه به مفرد مقید:
1-چو بر میمنه ساز و ورکشت کار همان میسره شد چو رویین حصار (9/210)
در بیت فوق مسیره ( مشبه ) را به رویین حصار ( مشبه به ) مانند کرده که مشبه مفرد مجرد و مشبه به مفرد مقید است .
2-فلک ها که چون لاجوردی خزند همه جامه لاجوردی رزند (3/133)
در این بیت فلک ( مشبه ) به لاجوردی خز ( مشبه به ) مانند کرده که مشبه مفرد مجرد و مشبه به مفرد ( مقید ) می باشد.
3-سکندر بلرزید از آن یاد کرد چو برگ خزان لرزد از باد سرد ( 17/233)
در این بیت اسکندر ( مشبه ) را به برگ خزان ( مشبه به ) مانند کرده که باز هم مشبه مفرد مجرد مشبه به مفرد مقید است .
4-سکندر چو کرد آن بناها خراب روان کرد گنجی چو دریای آب (8/239)
در این بیت شاعر گنج ( مشبه ) را به دریای آب ( مشبه به ) مانند کرده که مشبه مفرد مجرد و مشبه به مفرد مقید است
5-جهان تازه گردد چو خرم بهشت شود خوب صحرا بیغوله زشت (2/246)
در این بیت جهان (مشبه ) به خرم بهشت (مشبه به ) مانند شده که تشبیه مفرد مجرد به مفرد مقید است .
6-که تا روشنک را چو روشن چراغ بیارند با باغ پیرای باغ (3/253)
و باز در این بیت روشنک به مانند چراغ روشن تصور شده که یک تشبیه مفرد مجرد به مفرد مقید است .
تشبیه مفرد مقید به مفرد مجرد :
1-بدان مرز روشن تراز صحن باغ فروزنده شد چشم شه چون چراغ (6/275)
در بیت فوق چشم شاه ( مشبه ) را به چراغ (مشبه به ) مانند کرده ، مشبه مفرد مقید و مشبه به مفرد مجرد می­باشد
2-هزارش زن بکر در پیشگاه به خدمت کمر بسته هر یک چو ماه (11/277)
در بیت فوق شاعر زن بکر (مشبه ) را به ماه ( مشبه به ) مانند کرده که این یک مشبه مفرد مقید به مشبه به مفرد مجرد می­باشد.
3-گره بر گره چین زلفش چو دام همان چینیان چین او را غلام ( 15/361)
چین زلف ( مشبه ) به دام ( مشبه به ) مانند شده که مشبه (چین زلف ) (مفرد مقید ) و کام ( مفرد مجرد ) می­باشد
4-گر این کین نخواهم ز شیران روس سگم سگ نه اسکندر فیلقوس (10/422)
در بیت فوق اسکندر فیلقوس (مشبه) به سگ ( مشبه به ) مانند شده که اسکندر فیلقوس مفرد مقید و سگ مفرد مجرد است
5-برون رفت از ایلاقیان سرکشی سواری شتابنده چون آتشی (3/442)
در بیت بالا سواری شتابنده ( مشبه ) به آتشی ( مشبه به ) مانند شده که سورا شتابنده مفرد مقید و آتش مفرد مجرد است .
6-رونده در و آب های زلال گوارا چو می ، گر بود می حلال (5/478)
و باز در این بیت مشبه مفرد مقید و مشبه به مفرد مجرد می باشد.
تشبیه مفرد مقید به مفرد مقید:
1-به عنبرخری نرگس خوابناک چو کافورتر سر برون زد ز خاک (6/134)
شاعر دربیت فوق نرگس خوابناک (مشبه ) را به کافورتر (مشبه به ) مانند کرده که این یک تشبیه مفرد مقید به مفرد مقید است .

دیدگاهتان را بنویسید