دسترسی پایان نامه : اسکان‌های غیررسمی

مسأله اسکان‌های غیررسمی درمناطق شهری کشورهای جهان سوم یکی از عوارض رشد فزآینده شهرنشینی و افزایش جمعیت شهرها و فقدان نظام یکپارچه و موثر مدیریت شهری تلقی می‌شود (رفیعیان،۱۳۸۹ : ۱۲). آمارهای ارائه شده از جانب سازمان‌های بین‌المللی نشان می‌دهد که حدود یک ششم از جمعیت جهان در مناطق زاغه‌ای و حاشیه‌ای زندگی می‌کنند.(هادی زاده، ۱۰:۱۳۹۰) در آخرین گزارش مرکز اسکان بشر ملل متحد آورده شده است که بین یک سوم تا یک چهارم جمعیت شهری جهان در فقر مطلق به سر می‌برند(Mumtaz,B.,2010). در همین ارتباط کمیسیون جهانی آینده شهرها در قرن بیست و یکم میلادی نیز هشدار داده است که به موازات رشد ابر شهرها فقر شهری در کشورهای جهان سوم افزایش یافته و این درحالی است که بخش عمده‌ای از شهرنشینی بر پایه اقتصاد غیررسمی و همراه با گسترش سکونتگاه‌های غیررسمی صورت گرفته و در آینده نیز صورت خواهد گرفت. این گرایش را غیررسمی شدن شهرنشینی می‌نامند(صرافی، ۱۳۸۱: ۵) که بدنبال خود موجب بروز سکونت غیرقانونی در زمین، کمبود مسکن، خدمات شهری، بیکاری و مسائل دیگرگردیده است (Gilderbloom,I,2011). شکست سیاست‌های مبتنی‌بر خانه‌سازی اجتماعی (دهه ۱۹۶۰) و طرح زمین – خدمات (دهه ۱۹۷۰) و نیز افزایش تعداد زاغه‌ها و سکونتگاه‌های تصرفی و غیرقانونی در حاشیه شهرها، سر آغاز شکل‌گیری “رهیافت توانمندسازی” در اواخر دهه ۱۹۸۰ می‌باشد. (هادی زاده،۱۳۹۰: ۲۸) براساس این رهیافت، روش‌های مقابله‌ای و ستیزه جویانه با اسکان‌های غیررسمی و حاشیه‌نشینی، راه حل مناسبی برای رفع مشکلات موجود در پیدایش اسکان‌های غیررسمی نیست و حل آن نیازمند مشارکت‌های مردمی و توسعه ظرفیت‌های اجتماعات محلی در همه جنبه‌های اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و انسانی است(پیران،۱۳۹۱: ۹). در ایران نیز اسکان‌های غیرقانونی و ناهنجار، نوعی اسکان درون یا مجاور شهرها هستند که دارای سیمایی ناخوشایند و بافتی نا متعارف با شهر بوده و با نام‌هایی چون حاشیه‌نشینی، اسکان غیررسمی، سکونتگاه‌های خودرو، بدون برنامه، نامنظم و فاقد مقررات از آنها نام برده می‌شود(Perlman, J,2012). ساکنان این سکونتگاه‌ها را اقشار کم درآمد و گاه مهاجرینی رانده شده از سوانح طبیعی و انسانی مانند جنگ و یا مهاجرینی روستایی با سابقه کم شهرنشینی تشکیل می‌دهند. (UN-HABITAT,2009) برآورد می‌شود که یک هشتم جمعیت شهری کشور (حدود چهار و نیم میلیون نفر) در اینگونه سکونتگاه‌های غیررسمی مستقر باشند و تداوم روند موجود نسبت آن را در ابتدای دهه آینده به یک چهارم و تعداد آن را به بیش از دو برابر خواهد رساند(زاهد زاهدانی،۱۳۸۷:۱۳). این پدیده امروز نه تنها در شهرهای بزرگ بلکه در شهرهای متوسط نیز در کشور ما مشاهده می‌شود. با نگاهی به چگونگی فرآیند شکل‌گیری و سازماندهی منطقه ۱۹ شهرداری تهران و نیز موقعیت جغرافیایی و تاریخچه تحولات کالبدی آن، به نظر می‌رسد مشکل اصلی اسکان غیررسمی در این منطقه، نیازمندی به افزایش جذب خدمات، امکانات، تأسیسات و تجهیزات شهری می‌باشد، لذا برنامه توانمندسازی اجتماعات اسکان غیررسمی در این منطقه ضروری به نظر می‌رسد و با توجه به موقعیت جغرافیایی منطقه (موقعیت مطلق ونسبی آن) یعنی قرارگیری در بستری طبیعی و کشاورزی در جنوب شهر تهران و قرارگیری در میان چهار بزرگراه مهم که حدود اربعه این منطقه را تشکیل می‌دهند امکان گسترش پدیده اسکان غیررسمی در حریم وسیع منطقه ۱۹ شهر تهران وجود دارد. به دلیل اینکه این منطقه، بصورت سکونتگاه‌های خودرو بوده و در دوره زمانی ۱۳۶۶ تا به امروز بصورت یک منطقه شهرداری جذب شهر تهران بزرگ گردیده، با معضلات و مشکلات توسعه شهری روبرو بوده است، بنابراین مطالعه عوامل مؤثر بر ساماندهی آن نیز ضروری به نظر می‌رسد.

۱-۲- پیشینه تحقیق

پس از سال‌های ۱۳۴۱ و ۱۳۴۲ رشد اسکان غیررسمی به حدی رسید که لزوم تحقیقات و پژوهش‌های مختلف در باب اسکان‌های غیررسمی توسط مراجع دولتی، دانشگاه‌ها و پژوهشگران اجتماعی مورد تاکید قرار گرفت و از آن زمان به بعد پژوهش‌ها و تحقیقات متعددی جمع‌آوری شده است. در این تحقیق سعی شده است به چند مورد از این تحقیقات و نتایج آنها در طی دهه اخیر اشاره شود.

اسکان غیررسمی از جمله مسائل شهری است که مانند دیگر مشکلات شهری از دید پژوهشگران پنهان نمانده است و به روش‌های مختلفی مورد بررسی قرار گرفته است و حتی کمتر کتاب یا نوشته‌ای در زمینه مسایل شهری می‌توان یافت که حداقل چند سطری را به این موضوع اختصاص نداده باشد. کلینارد(۱۹۶۶)با مطالعه بر روی این پدیده در زمینه نظریه‌های پیدایش آن معتقد به دیدگاه بوم‌شناسی شهری است؛ اندیشمندانی چون تورنر (از نظریه پردازان مکتب لیبرال) نیز در کتاب و مقالات مختلف خود این پدیده را موردبررسی قرار داده است (۱۹۶۷،۱۹۷۶، ۱۹۷۸، ۱۹۸۲) و اندیشمندان دیگری که درابعادمختلف این پدیده شهری راموردبررسی قرار داده‌اند ولی با توجه به اینکه اسکان غیررسمی در هر مکان جغرافیایی برخاسته از شرایط محیطی جامعه خود می‌باشد، لذا اندیشمندان ایرانی نیز این مساله شهری را مورد توجه قرار داده و از زوایای مختلفی بررسی نموده‌اند.آغاز این مطالعات را با توجه به شروع شهرنشینی شتابان در ایران بایستی دهه‌های ۴۰ و ۵۰ شمسی دانست. به دلیل تعداد زیاد نوشته‌ها و تشابه بسیار مطالعات صورت گرفته در این مورد، می‌توان به موارد مهمتری چون: ۱- مطالعات موردی (مونوگرافی) اسکان غیررسمی مانند: تحقیقاتی مربوط به موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران (۱۳۵۱) و مطالعات اندیشمندانی چون رهین، عظیم (۱۳۵۴)؛ منصوریان، محمد کریم و سید علیرضا آیت‌اللهی (۱۳۵۶)؛ شکویی، حسین (۱۳۵۵)؛ حسین زاده دلیر، کریم (۱۳۶۱)؛ دانش، ابوالحسن (۱۳۶۲)؛ پیران، پرویز (۱۴ مقاله از سال ۱۳۶۶ به بعد در مجله اطلاعات سیاسی _ اقتصادی و ۳ مقاله در سال‌های ۷۴-۷۳ در همان مجله)؛ زاهد زاهدانی، سید سعید (۱۳۶۹)؛ زنجانی، حبیب‌ا…(۱۳۸۲)؛ سیف‌الدینی، فرانک (۱۳۸۳)؛ نیز مجموعه مقالاتی که تحت‌عنوان مجموعه مقالات دو جلدی حاشیه‌نشینی و اسکان غیررسمی توسط اساتید و پژوهشگران صاحب نظر کشورمان در زمینه اسکان غیر رسمی (نظیر حاج یوسفی، اطهاری، صرافی، حاتمی نژاد و خاتم و . . .) می‌باشد.

ـ زهره داوودپور (۱۳۸۴) در تحقیقی تحت عنوان کلانشهر تهران و سکونتگاه­های خودروی به بررسی سکونتگاه­های غیر رسمی در اطراف این کلانشهر پرداخته است. وی برای بررسی وضعیت ساکنین این سکونتگاه­های از ابعاد اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و کالبدی استفاده نموده است (داود پور، ۱۳۸۴).

ـ شاه حسینی (۱۳۸۴) در تحقیقی با عنوان سکونتگاه خودرو و امنیت اجتماعی، به بررسی سکونتگاه خودرو پاکدشت پرداخت و به این نتیجه رسید که سطح معیشت مردم و کاهش کنترل دول دو عامل در شکل­ گیری این سکونتگاه شده است ( شاه حسینی، ۱۳۸۴: ۱۷۲ـ ۱۵۷).

ـ ربانی و همکارانش ( ۱۳۸۵) در تحقیقی تحت عنوان “بررسی عوامل مؤثر بر شکل­ گیری مسأله حاشیه نشینی و پیامدهای اجتماعی آن در شهر اهواز” به این نتایج دست یافت که مهاجرت از محیط های کوچک روستایی و شهری اطراف به شهر اهواز، مهمترین عامل ایجاد و گسترش مناطق حاشیه نشین است که خود تحت تاثیر دافعه های اقتصادی و اجتماعی- فرهنگی محل سکونت قبلی و جاذبه های اقتصادی و اجتماعی – فرهنگی شهر است. همچنین، در بحث پیامدهای اجتماعی مشخص شد که بین شدت حاشیه نشینی و افزایش میزان محرومیت نسبی حاشیه نشینان رابطه وجود دارد که در نهایت، باعث حاکم شدن فرهنگ فقر در منطقه حاشیه نشین شده است (ربانی و همکاران، ۱۳۸۴: ۱۱۴ـ۸۹).

ـ ایران دوست و صرافی (۱۳۸۶) در تحقیقی تحت عنوان “یأس و امید در سکونتگاه­های غیر رسمی (نمونه: شهر کرمانشاه)” تفاوتهای بنیادی میان سکونتگاه‌های غیررسمی “در حال ترقی ” و “در حال زوال” مشاهده می شود که ناشی از روند تکوین و تکامل آنها در شرایط اجتماعی- اقتصادی، کالبدی، محیطی و نیز رویکرد مدیریتی حاکم بر آنهاست (ایراندوست و صرافی، ۱۳۸۶، ۲۰۱ـ ۲۱).

ـ زیاری و نوذری (۱۳۸۸) هم در تحقیقی تحت عنوان ” ساماندهی و توانمندسازی اسکان غیررسمی کوی منبع آب شهر اهواز” ضمن بررسی مشخصات این سکونتگاه راهبردهای مناسب را ارائه نموده ­اند (زیاری و نوزری، ۱۳۸۸: ۳۶ـ۲۱).

ـ ربانی و همکارانش ( ۱۳۸۸) در تحقیقی تحت عنوان تحلیلی بر علل شکل­ گیری مناطق حاشیه نشین در شهر اصفهان، وجود ارتباط مستقیم و معنادار میان عوامل اقتصادی با امکانات، سهولت تهیه مسکن و زمین، قومیت گرایی، نوع شغل را از مهمترین عوامل به حساب آورد (ربانی و همکاران، ۱۳۸۸: ۱۲۵ـ ۹۳).

-صرافی(۱۳۸۱) پرداختن به مسئله اسکان غیر رسمی نه تنها ضرورتی بر آمده از ارزش ای اعتقادی و انسانی ، بلکه سازگار با منافع اجتماعی و پایداری سکونتگاه ها وتوسعه ملی است. نباید فراموش کرد که فقر در هر جا تهدیدی برای کل است (صرافی ، ۱۳۸۱ :۶).

ـ سرور و جعفری (۱۳۸۸) در تحقیقی تحت عنوان ” تحلیل شهرنشینی و آینده نگری رشد سکونتگاه­های غیررسمی در منطقه کلانشهری تهران”، تداوم مهاجرت و رشد جمعیت شهری منطقه کلانشهری تهران، تعدد و ناهماهنگی در مدیریت منطقه کلانشهری و کند بودن ماهیت اصلاحات ساختاری را از مولفه های موثر در گسترش ابعاد اسکان غیررسمی در تهران و اجرایی ساختن سند ساماندهی مهاجرت از تهران، سند توانمندسازی سکونتگاه‌های غیررسمی، مدیریت یکپارچه و واحد مجموعه شهری، رویکرد به عدالت در فضا و سیاست باز توزیع ثروت به موازات رشد اقتصادی را از جمله راهبردهای موثر در برون­رفت از وضعیت و حل این مساله دانسته ­اند (سرور و همکاران، ۱۳۸۸: ۹۳ـ ۷۷).

ـ عبدی و همکاران (۱۳۸۸) در تحقیقی تحت عنوان ” ارائه راهکارهای جلب مشارکت ساکنان مناطق اسکان غیر رسمی” راهکارهای جلب مشارکت ساکنان مناطق اسکان غیررسمی در فرآیند تهیه و اجرای طرح‌های توسعه شهری ارائه کرده­اند (عبدی و همکاران، ۱۳۸۸: ۸۲ـ۷۱).

ـ اسماعیل­پور (۱۳۸۹) در تحقیقی تحت عنوان ” بررسی وضعیت مسکن در سکونتگاه‌های غیررسمی و ارائه راهبردهای ساماندهی آنها (نمونه موردی: محله حسن آباد یزد) به این نتایج رسید که بخش عمده مساکن در سکونتگاه غیررسمی حسن­آباد، مرمتی و با مصالح کم دوام و دست دوم و فاقد پروانه ساخت هستند. همچنین، استقرارگروه­های درآمدی پایین موجب حاکمیت ساخت وسازهای غیرحرفه­ای، طولانی شدن دوره ساخت و کاهش توان تولید مسکن در این محدوده شده است. لذا، هرگونه تلاش در جهت زدودن چهره فقر از محله می ­تواند گامی موثر در راستای کاهش مشکلات مسکن مجموعه تلقی شود؛ – ساکنان، دارای احساس تعلق خاطر نسبت به سکونتگاه خود بوده، آمادگی مشارکت برای بهبود وضعیت مسکن و محیط سکونت خود را دارند؛ – راهبرد توانمندسازی در راستای قادرسازی اهالی برای عرضه واحدهای مسکونی جدید در کنار بهبود کمی و کیفی واحدهای موجود؛ و راهبرد ارتقای سکونت با هدف ساماندهی محیط سکونت آنها می ­تواند بخش عمده مشکلات موجود را برطرف نماید (اسماعیل­پور، ۱۳۸۹: ۱۱۲ـ۹۵).

ـ شیعه و همکاران (۱۳۸۹) در مقاله­ای تحت عنوان ” الگوی شناسایی سکونتگاه‌های غیررسمی با بکارگیری مدل AHP در محیط GIS (نمونه: شهر کرج) اذعان داشتند که یکی از مهمترین مسائلی که شهرهای کشورهای در حال توسعه را با بحران مواجه کرده است، مسئلۀ گسترش سکونتگاه­های غیررسمی در آنها می­باشد. این سکونتگاه­ها با تفاوت در تعریف به عنوان مسکن­های کنترل نشده، غصبی، در حال تغییر و تحول، حاشیه­ای و خود ساخته خوانده می­شوند. طبق برآوردهای صورت گرفته در حدود یک میلیارد نفر، در سرتاسر جهان در این سکونتگاه­ها زندگی می­ کنند. این پهنه­ها بستری برای بروز و گسترش ناهنجاری­ها و ناپایداری­ها هستند ( شیعه و همکاران، ۱۳۸۹: ۸۵ـ۷۷).

ـ قادر مرزی و همکاران (۱۳۹۲) در تحقیقی تحت عنوان اولویت­بندی چالش­های اسکان غیر رسمی با بهره گرفتن از تحلیل سلسله مراتبی (AHP) مطالعه موردی محله جعفرآباد کرمانشاه به این نتایج رسیدند که مسائل و مشکلات موجود در مناطق حاشی هنشینی به پنچ دسته کلی تقسیم می­شود. چالش­های اقتصادی، چالش­های اجتماعی، چالش­های آموزشی، چالش­های بهداشتی و چالش­های مربوط به امور رفاهی، مبنای کلی این مطالعه م یباشد. نتایج تحقیق نشان می‌دهد، عامل اجتماعی، اصلی­ترین چالش در منطقه و عوامل اقتصادی، بهداشتی، آموزشی و رفاهی در اولویت­های بعدی می­باشند ( قادرمرزی و همکاران، ۱۳۹۲: ۵۸ـ۴۳).

-پیران (۱۳۷۶) مشارکت یا همیاری، ماهیتاً مفهومی اجتماعی اسـت، زیـرا بـرای وقـوع آن فعالیـت – هـم جهـت و

هدفمند– وجود بیش از یک نفر ضرورت دارد و از این رو، بیان کننده نوعی از انواع روابط اجتمـاعی است و با تحقق آن به طور خودکار، «گروه اجتم اعی» شکل می گیرد که سـاده تـرین آن بـه بیـان جورج زیمل – جامعه شناس آلمانی، «دایاد» یا «دوتایی ها » می باشد . مشارکت از دوتایی ها شروع شده و در برگیرنده صدها نوع گروه اجتماعی است که گاه تا میلیون ها نفر لحظه ای (مثل انقلابـات و سایر انواع خیزش های اجتماعی که بر پ ایۀ نـوعی از وفـاق اجتمـاعی آغـاز مـی شـود ) را پوشـش می دهد.

– Dreyfus, 1999)) مشارکت در جامعه مدنی معنی پیدا می کند. جامعه مدنی جایی اسـت کـه شـهروند در آن زنـدگی می کند و دارای حقوق و مسؤولیت هایی است. براساس یک تعریف سنتی، شهروند عبارت اسـت ازکسی که در جامعه مدنی دارای حقوق سیاسی است و حقوق سیاسی وی، منحصر به انتخاب دولـت و مدیران شهری نیست . بلکه فعالیت های دولت و مدیران در تصمیم گیری ها یـا حـداقل شـفافیت برنامه ها در کنترل شهروندان قرار دارد.

۱-۳- اهمیت تحقیق

با نگاهی به چگونگی فرآیند شکل‌گیری و سازماندهی منطقه ۱۹ شهرداری تهران و نیز موقعیت جغرافیایی و تاریخچه تحولات کالبدی آن، به نظر می‌رسد مشکل اصلی اسکان غیررسمی در این منطقه، نیازمندی به افزایش جذب خدمات، امکانات، تأسیسات و تجهیزات شهری می‌باشد، لذا برنامه توانمندسازی اجتماعات اسکان غیررسمی در این منطقه ضروری به نظر می‌رسد و با توجه به موقعیت جغرافیایی منطقه(موقعیت مطلق ونسبی آن) یعنی قرارگیری در بستری طبیعی و کشاورزی در جنوب شهر تهران و قرارگیری در میان چهار بزرگراه مهم که حدود اربعه این منطقه را تشکیل می‌دهند امکان گسترش پدیده اسکان غیررسمی در حریم وسیع منطقه ۱۹ شهر تهران وجود دارد و به دلیل اینکه این منطقه، بصورت سکونتگاه‌های خودرو بوده و در دوره زمانی ۱۳۶۶ تا به امروز به‌صورت یک منطقه شهرداری جذب شهر تهران بزرگ گردیده، با معضلات و مشکلات توسعه شهری روبه‌رو بوده است، بنابراین مطالعه عوامل مؤثر بر ساماندهی آن نیز ضروری به نظر می‌رسد.

۱-۴- اهداف تحقیق

۱-۴-۱- اهداف کلان

بررسی و تحلیل اسکان غیر رسمی در منطقه ۱۹ شهر تهران ناحیه ۳ محله نعمت‌آباد، دولتخواه و اسماعیل‌آباد

با رویکرد  توانمندسازی اقتصادی و اجتماعی

۱-۴-۲- اهداف تبعی

شناخت علل و عوامل مهم اسکان در این سکونتگاه‌ها

ارائه راه کارهای مناسب جهت کاهش معضلات این سکونتگاه‌ها

ارائه راه‌کارهای مناسب جهت توانمندسازی اقتصادی و اجتماعی این سکونتگاه‌ها

 

۲-۴-سوالات تحقیق

الف- آیا با مشارکت و ایجاد نهادهای تصمیم‌گیری محلی قدرتمند در محله مورد مطالعه، می‌توان زمینه ارتقا و توانمندسازی محدوده را افزایش داد؟

ب- آیا با ترغیب ابتکارات و فراهم ساختن فرصت‌های برابر اجتماعی و اقتصادی می‌توان زمینه پایداری ناحیه حاشیه نشین مورد مطالعه را فراهم نمود؟

۱-۵- فرضیه‌ تحقیق

الف- به نظر می‌رسد مهاجرت­های شهری و روستایی یکی از دلایل شکل­ گیری و گسترش اسکان غیر­رسمی در محدوده می­باشد.

ب- به نظر می‌رسد تقویت سرمایه اجتماعی می‌تواند نقش مهمی در توانمندسازی اسکان غیررسمی در منطقه ۱۹ شهر تهران ایفا نماید.

ج- به نظر می‌رسد برنامه ­ریزی جهت ساماندهی و توانمندسازی با بهره گرفتن از مشارکت‌های مردمی بهترین راه حل برای حل مسئله اسکان غیررسمی در منطقه ۱۹ شهر تهران می‌باشد.

۱-۶- روش انجام تحقیق

تحقیق حاضر ار نوع تحقیقات توصیفی و تحلیلی می‌باشد و در اجرای آن از روش پیمایش استفاده شده است، بدین معنا که در گام اول به توصیف متغیرها و در گام دوم به بررسی فرایند شکل‌گیری سکونتگاه‌های غیر رسمی و برنامه توانمندسازی اجتماعات آنها پرداخته شده است. در ضمن به لحاظ روش شناختی این تحقیق درصدد بررسی مسئله و موضوع مشخصی می‌باشد. پژوهشی که در جهت ایجاد تغییر مثبت انجام شود، تحقیق توسعه‌ای محسوب می‌گردد و از آن جهت که می‌تواند برای برخی سازمان‌ها و ارگان‌های شهری همچون شهرداری مفید واقع شودکاربردی است.

۱-۶-۱- جامعه آماری

جامعه آماری از کل خانوارهای اسکان یافته در ناحیه۳ که در ۱۷ سکونتگاه غیررسمی در خانه‌های کارگری اطراف کوره‌های آجرپزی قرار دارند، تشکیل شده است که دارای جمعیتی معادل ۱۴۶۳۲ نفر می­باشد.

۱-۶-۲- نمونه آماری

نمونه آماری در این تحقیق بر اساس فرمول کوکران برابر با ۳۴۷نفر می­باشد.

۱-۶-۳- ابزار جمع آوری اطلاعات

درتحقیقات اجتماعی از ابزارهای متفاوتی همچون مصاحبه، مشاهده و پرسشنامه برای اندازه گیری مفاهیم استفاده می‌شود.در پژوهش حاضر برای اندازه گیری متغیرها و جمع آوری داده‌ها و اطلاعات لازم ازپرسشنامه استفاده شد. به عبارت دیگر، روش‌های پژوهش مورد استفاده از جهتی کمی،پیمایشی و پهنانگر است. ابزار پرسشنامه خودتنظیمی است که سوالات با توجه به ماهیت و هدف آنها به سوالات چند گزینه‌ای در یکی از سطوح انداره گیری اسمی،رتبه‌ای و فاصله‌ای طراحی شده است.

۱-۶-۴- روش تجزیه و تحلیل اطلاعات

در تحقیق حاضر متناسب با فرضیات و متغیرهایی تحقیق از نرم افزار SPSS برای تحلیل داده‌ها و آزمون آماری پیرسون (همبستگی) برای تعیین سطح معناداری متغیرهای استفاده شده است.

۱-۷- محدودیت‌های تحقیق

۱- بافت اجتماعی نامناسب و مشکل ورود به این محلات

۲- مشکلات مربوط به جمع آوری اطلاعات از ادارات و سازمان های مربوطه

۳- به روز نبودن آمار و اطلاعات جمعیتی، اقتصادی- اجتماعی و …

۱-۸- تعریف واژه‏ها و اصطلاحات فنی و تخصصی (به صورت مفهومی و عملیاتی)

۱-۸-۱- اسکان غیر رسمی

اسکان غیر رسمی یکی از چهره‌های بارز فقر شهری است که در درون یا مجاور شهرها (به ویژه شهرهای بزرگ) به شکلی خودرو، فاقد مجوز ساختمان و برنامه‌ریزی رسمی شهرسازی، با تجمعی از اقشار کم‌درآمد و سطح نازلی از کمیت و کیفیت زندگی شکل می‌گیرد و با عناوینی همچون حاشیه نشینی، اسکان غیر رسمی، سکونتگاه‌های خودرو و نابسامان نامیده می‌شود. با توجه به نارسا بودن اصطلاح حاشیه نشینی و آلونک نشینی برای کلیه اشکال این پدیده، اصطلاح اسکان غیر رسمی، با تعبیری گسترده‌تر به جای حاشیه نشینی و آلونک نشینی به‌کار می‌رود. از این رو اصطلاح اسکان غیررسمی شامل حاشیه‌نشینی و اشکال متعدد می‌باشد (داوودپور، ۱۳۹۲: ۴۵)

۱-۸-۲- ساماندهی

معنای لغوی ساماندهی نظم دادن، ترتیب دادن، آراستن، سر و صورت است. مفهوم ساماندهی به طور عام عبارت است از اصلاح روابط موجود و ایجاد نظم و ترتیب بهینه در میان اجزای یک سیستم به گونه­ای که در نهایت کل نظام، به سوی اهداف از پیش تعیین شده هدایت می­شود. ساماندهی شهری فعالیتی است که طی آن بهبود اوضاع بخشی از شهر و یا کل شهرکه یک نوع بی‌نظمی و اختلال در آن به وجود آمده صورت می­گیرد. در طرح‌های ساماندهی عملکردی بیشتر به مطلوب کردن شرایط و وضعیت عملکردی فضاهای شهری توجه می‌شود(صرافی،۱۳۸۶:۳۸).

۱-۸-۳- توانمندسازی

توانمندسازی راهبردی جهانی برای مسکن محسوب می‌گردد که در نشست عمومی سازمان ملل در سال ۲۰۰۰ پذیرفته گردید این راهبرد بر بسیج تمامی امکانات بالقوه و منابع و تمامی عوامل برای ایجاد مسکن و بهبودی در شرایط زندگی جوامع فقیر تأکید دارد و به مردم این فرصت را می‌دهد که شرایط خانه، محل زندگی خود را با توجه به اولویت‌ها و نیازهایشان بهبود بخشند. بطور خلاصه در روش توانمندسازی مرکز توجه، ساکنان شهر و مردم هستند و دولت متعهد می‌گردد که تسهیلات لازم را برای آنها فراهم کند. بهسازی شهری همراه با توانمندسازی اجتماعات محلی، رهیافت نوینی است برای حل مسأله فقر شهر که دیگر مهندسی ساختمان و تزریق منابع مالی صرف را رهگشا نمی‌داند بلکه مهندسی اجتماعی با حمایت و تسهیل بخش عمومی و سازمان‌های غیردولتی و محلی و مشارکت فعال ساکنان مورد نظر است. راهبرد توانمندسازی جدیدترین و مناسب‌ترین راه حل در ساماندهی اسکان غیررسمی هست و به مصداق «ماهی گیری و حتی توربافی به جای دادن ماهی به تهیدستان می‌باشد» که در پی ظرفیت سازی در اجتماعات برای حل مشکلات آنها با اندیشه، منابع وبازوی خود آنهاست (رفیعیان،۳۵:۱۳۹۰).

۱-۸-۴- مشارکت

مشارکت درگیری ذهنی و عاطفی اشخاص در موقعیت‌های گروهی است که آنان را بر می‌انگیزد تا برای دستیابی به هدف‌های گروهی یکدیگر را یاری دهند و در مسئولیت کار شریک شوند. در این تعریف سه جز مهم وجود دارد: درگیر شدن، یاری دادن، مسئولیت. چنانچه مفهوم واقعی مشارکت درک نشود از محتوا ومضمون اصلی خویش تهی می‌شود. مهمترین ابزار برای مدیریت شهری موفق، بهره‌گیری از مشارکت مردم است. اگر مشارکت را به معنی «فراهم آوردن و گسترش بستر نقد مشترک برای یافتن هدف‌های مشترک » در نظر بگیریم، لازم است برنامه‌ریزان ومدیران امور شهری به منظور دستیابی به اهداف خود بستری مناسب را برای جلب مشارکت شهروندان فراهم سازند. (پیران، ۱۳۷۶)

 

۱ـ۹ جمع­بندی

در چند دهه اخیر رشد و افزایش شهرنشینی، سبب رشد و توسعه سکونتگاه­های غیر رسمی در حاشیه شهرها، بخصوص کلانشهرهای در کشورهای در حال توسعه شده است. ساکنین این سکونتگاه­ها معمولاً طیف گستردهای از قشر مهاجر و کم درآمد می­باشند. در این نوع بافتها تلاش برای فرار از قانون و بی ضابطگی برای اسکان منجر به بروز فقر در وجوه مختلف زندگی میشود. فقر در وجوه مختلف این سکونتگاه‌ها معنی پیدا می­ کند. مهمترین جنبه این مقوله فقر اقتصادی است که بر وضعیت معیشتی و درآمدی ساکنین تاثیر مستقیم میگذارد. این تحقیق با هدف بررسی وضعیت سکونتگاهای غیر رسمی منطقه ۱۹ شهرداری تهران گردآوری شده است. روش تحقیق مورد استفاده، توصیفی ـ تحلیلی است که برای بررسی مسئله­های تحقیق و جمع­آوری داده­های تحقیق از پرسش­نامه استفاده شده است.

  آدرس سایت برای متن کامل پایان نامه ها